De gidsen

Maak kennis met de Utrecht-specialisten van Stadswandelingen Utrecht. Ervaren lokale gidsen met ieder een eigen achtergrond, specialisme en manier van vertellen.

Het team

Een goede stadswandeling valt of staat met de gids. Daarom werken we bij Stadswandelingen Utrecht met een klein team van mensen die de stad goed kennen en ieder hun eigen onderwerpen, verhalen en favoriete plekken hebben. We noemen hen niet alleen stadsgidsen, maar Utrecht-specialisten.

De een weet veel over Romeinen of Karel V, de ander over Utrechtse vrouwen, hofjes, kerken, taal, werven of de mensen achter de gevels. Sommigen zoeken graag verder in archieven en boeken, anderen kennen de stad juist vanaf het water of letten op details die je gemakkelijk voorbijloopt. Samen kennen we veel verschillende kanten van Utrecht.

Onze gidsen hoeven niet allemaal hetzelfde verhaal te vertellen. Natuurlijk delen we een stevige basiskennis van Utrecht, maar daarnaast heeft iedereen een eigen stijl en eigen interesses. Dat is juist de bedoeling. Een groep die veel wil weten over de Middeleeuwen vraagt iets anders van een gids dan een gezelschap dat vooral onverwachte plekken wil zien.

Willemijn geeft zelf veel wandelingen en koppelt daarnaast groepen aan een gids uit het team. Daarbij kijkt ze naar het onderwerp, de taal, de samenstelling van de groep en natuurlijk wie er beschikbaar is. Hieronder stellen onze Utrecht-specialisten zich voor.

Willemijn Bánki geeft sinds 2013 stadswandelingen in Utrecht en richtte in 2015 Stadswandelingen Utrecht op. Inmiddels werkt ze met een team van Utrecht-specialisten, maar zelf staat ze nog heel vaak voor een groep. Het afgelopen jaar gaf ze ongeveer 300 wandelingen. Bij gemiddeld 3,5 kilometer per wandeling is dat ruim duizend kilometer door Utrecht – ongeveer de afstand van Utrecht naar Zuid-Frankrijk.

Ze geeft wandelingen in het Nederlands, Engels en Duits, van Kruip door, Sluip door en historische stadswandelingen tot routes langs hofjes, grachten en andere thema’s. Juist de afwisseling tussen bedrijven, families, vriendengroepen, buitenlandse bezoekers en Utrechters vindt ze leuk.

Utrechtse geschiedenis kan behoorlijk ingewikkeld worden. Romeinen, bisschoppen, kapittels, immuniteiten, stadsrechten en het Heilige Roomse Rijk komen soms allemaal in één wandeling voorbij. Willemijn vindt het leuk om uit te zoeken hoe iets precies zit en het daarna in gewone taal uit te leggen.

In reacties van deelnemers komt vaak terug dat ze veel weet, helder vertelt en makkelijk schakelt als een groep iets al kent of juist ergens meer over wil horen. Vragen zijn welkom. Ze bepalen regelmatig waar tijdens een wandeling wat langer bij wordt stilgestaan.

Na zoveel jaren in de stad kan Willemijn bijna niet meer door het centrum lopen zonder bekenden tegen te komen. Onderweg zijn er altijd wel een paar hoi’s en hallo’s met andere gidsen, ondernemers en Utrechters die ze via haar werk kent. Dat hoort voor haar bij lokaal gidsen.

Ze wil bovendien niet alleen weten wat er eeuwen geleden gebeurde. Nieuwe muurschilderingen, cafés, restaurants, tentoonstellingen en andere plekken wil ze zelf gezien hebben. Leest ze iets nieuws over Utrecht, dan stapt ze vaak op de fiets om te gaan kijken. Zo loopt tijdens een stadswandeling ook het Utrecht van vandaag mee.

Willemijn volgde de opleiding Nationaal Gids, leest veel over Utrecht en bezoekt lezingen en tentoonstellingen. Jarenlang deed ze vrijwilligerswerk bij het Nederlands Volksbuurtmuseum, de Historische Vereniging Oud-Utrecht en Stichting Ondergronds Domplein. Op dit moment heeft ze dat vrijwilligerswerk even op een lager pitje gezet.

Ook op reis zoekt ze verbindingen met de verhalen die ze in Utrecht vertelt. In de Dom van Speyer bezocht ze de graven van Koenraad II en Hendrik V, twee keizers die in Utrecht zijn overleden. In Leuven ging ze op zoek naar de geschiedenis van paus Adrianus VI, die in Utrecht werd geboren en in Leuven studeerde en werkte.

En dan is er tufsteen. Willemijn is een echte tufsteenfan en reisde al verschillende keren naar de Vulkaaneifel om te zien waar het bouwmateriaal van zoveel Utrechtse middeleeuwse gebouwen vandaan komt. In het Römerbergwerk Meurin bezocht ze een Romeinse tufsteengroeve. Soms gaat een Utrechtse stadswandeling dus verrassend ver buiten de stadsgrenzen verder.

Naast het gidsen runt Willemijn Stadswandelingen Utrecht. Ze behandelt aanvragen, maakt routes op maat, houdt de website en het aanbod bij en zoekt nieuwe gidsen. Ze kiest bewust voor mensen met een eigen achtergrond en specialisme, zodat het team niet uit zeven versies van dezelfde gids bestaat.

Toen er in 2020 tijdelijk geen rondleidingen mogelijk waren, tekende ze zestien Utrechtse kleurplaten en schreef er historische teksten bij. Zo ontstond Kleurplaten van Utrecht. Ook dat is voor haar een manier om verhalen over de stad door te geven.

Voor administratie of nieuwe plannen zit Willemijn graag met haar laptop bij Bagels & Beans aan de Biltstraat of Anne & Max aan de Domstraat. Voor een combinatie van café en film gaat ze graag naar Springhaver – een goede reden om haar Cinevillepas vaker te gebruiken.

In haar vrije tijd werkt ze in haar mini-moestuin bij ATV De Pioniers, zwemt ze in de Biltsche Grift en maakt ze fietstochten. Haar broodjestips zijn Broodje Martin in de Willemstraat en de Nieuwe Dikke Dries aan het Oudkerkhof.

Terug naar het team

Bart van Mierlo wordt nieuwsgierig van verhalen waarvan de sporen bijna zijn verdwenen. Natuurlijk is het Domplein moeilijk te overtreffen, maar minstens zo interessant vindt hij het Museumkwartier, de stegen van de oude binnenstad en de Breedstraatbuurt. Juist daar wordt zichtbaar hoeveel Utrecht door de eeuwen heen is veranderd én hoeveel er bewaard is gebleven.

Tijdens een wandeling vertelt Bart graag over het enorme kerkelijke bezit in de middeleeuwse stad, de Romeinse oorsprong van Utrecht en de verrassende herkomst van de stadsnaam. Ook minder bekende hoofdstukken krijgen aandacht. Bij het stadhuis wijst hij bijvoorbeeld op de gevelsteen voor de achttiende-eeuwse patriot Quint Ondaatje, die herinnert aan een belangrijke periode in de ontwikkeling van de Nederlandse democratie.

Sommige Utrechtse raadsels laten Bart niet meer los. Zo zoekt hij al jaren naar sporen van de Vrede van Utrecht uit 1474, die een einde maakte aan de oorlog tussen Engeland en de Hanze. Die sporen zijn nauwelijks te vinden, maar juist dat maakt het verhaal fascinerend. Ook Anna Maria van Schurman, het Academiegebouw en het verdwenen Pandhof van de Mariakerk verdienen volgens hem veel meer aandacht.

Zelfs een omstreden plek als Hoog Catharijne wordt interessanter wanneer je weet wat er vroeger stond en waarom het gebied zo ingrijpend veranderde. Bart neemt geen genoegen met de eerste indruk, maar zoekt naar de laag eronder en het verhaal dat bijna niemand meer kent.

Voor een broodje is Mario de vanzelfsprekende keuze. Koffie drinkt Bart graag bij Kluts, verscholen achter de Dom, en voor kaas raadt hij De Kazerij aan de Twijnstraat aan. Een vaste favoriet blijft Café De Vingerhoed: een echt Utrechts café waar hij nooit zomaar voorbijloopt.

Ook het terras van De Morgenster, het uitzicht bij Ledig Erf en een fietstocht naar Rhijnauwen horen voor Bart bij een vrije dag in Utrecht. En als het regent? Dan staat hij het liefst gewoon onder de Domtoren.

Terug naar het team

Roel Linn zet de Utrechtse geschiedenis graag als een levend toneel voor zijn bezoekers neer. Romeinen, bisschoppen en Habsburgers krijgen bij hem opnieuw een stem. Hij is bijna drie jaar gids bij DOMunder en werkt daarnaast sinds een jaar als zelfstandig stadsgids. Zijn favoriete onderwerpen zijn de Romeinse geschiedenis rond het Domplein en de periode van Karel V, maar hij geeft ook wandelingen over Utrechtse vrouwen, hofjes en steegjes en de bijzondere werfkelders. Bovendien werkt hij aan een nieuwe wandeling over Utrecht en haar filosofen.

Een verhaal dat Roel graag vertelt, gaat over het jaar 1528. Eeuwenlang hadden de Utrechtse bisschoppen geprobeerd de vrijheid van het Sticht te verdedigen tegen machtige buren, zoals de graven van Holland en de hertogen van Gelre. Uiteindelijk kwam Utrecht onder het gezag van keizer Karel V. Met de bouw van kasteel Vredenburg maakte hij duidelijk wie er voortaan de baas was.

Roel brengt zulke grote gebeurtenissen terug tot menselijke verhalen. Op het terrein van Grand Hotel Karel V staat hij daarom niet alleen stil bij de keizer, maar ook bij diens zus Maria van Hongarije. Als kind werd zij al uitgehuwelijkt aan de toekomstige koning Lodewijk II. Toen hij op jonge leeftijd sneuvelde, bleef zij de rest van haar leven weduwe. Aan haar karakteristieke rouwkap is zij op schilderijen en in de Utrechtse beeldengroep nog altijd te herkennen.

Ook recenter stedelijk erfgoed krijgt aandacht. Tussen de Springweg en de Oudegracht laat Roel graag het voormalige kloosterterrein bij het oude Tivoli zien. Wat ooit een rommelig gebied met parkeerplaatsen en sloperijen was, veranderde in een intiem woongebied waar nieuwbouw en historische gebouwen mooi samenkomen. Volgens Roel is het een bijzonder geslaagd voorbeeld van Utrechtse stadsvernieuwing.

Roels kracht is het menselijke contact. Hij wil bezoekers niet alleen laten begrijpen wat er gebeurde, maar hen het verhaal laten meebeleven. Wanneer een groep aandachtig luistert en zichtbaar wordt meegenomen in een andere tijd, is zijn wandeling geslaagd.

Voor koffie gaat Roel het liefst naar Café Orloff. Bij mooi weer zit hij graag op het terras aan de zonkant van ’t Wed. Met uitzicht op de voorbijgangers en de historische omgeving is dat voor hem een van de fijnste plekken om even van Utrecht te genieten.

Terug naar het team

Giovanna Camerani ontdekte bij DOMunder hoeveel verhalen en archeologische resten er onder het Domplein liggen. Sindsdien kijkt ze met andere ogen naar de stad. Inmiddels is ze al negen jaar actief als gids, waarbij ze haar jaren bij DOMunder meetelt.

Giovanna neemt bezoekers graag mee naar de Middeleeuwen, het Domplein en plekken die gemakkelijk worden voorbijgelopen. Ze geeft wandelingen langs grachten en werven, hofjes en steegjes, kerken en kloosters. Vooral het Domplein en de Utrechtse hofjes zijn haar specialiteiten.

Veel bezoekers zijn verbaasd hoeveel hofjes Utrecht heeft. Ieder hofje heeft volgens Giovanna een eigen verhaal, sfeer en schoonheid. Het moment waarop een poort opengaat en er onverwacht een stille wereld verschijnt, blijft bijzonder.

Ook het wervengebied laat ze mensen graag met andere ogen bekijken. Het ontstond gedurende ongeveer zeven eeuwen en geen werfkelder is hetzelfde. De deuren, ramen en verbindingen verschillen. Onder de straten ligt bovendien een labyrint van kelders en doorgangen: een stad onder de stad die nog altijd wordt gebruikt.

Paleis Lofen maakt Giovanna trots op Utrecht. Hier kreeg de stad op 2 juni 1122 stadsrechten. De resten van het paleis zijn nog te bezoeken en de gevolgen van die dag zijn nog altijd in Utrecht zichtbaar. Hoe precies, vertelt ze het liefst tijdens een wandeling.

Giovanna geniet ervan wanneer bezoekers achter een poort, onder een plein of langs de werf een Utrecht zien dat ze nog niet kenden. Met verhalen over de dood en de bijzondere ‘lente van Sint-Maarten’ zorgt ze ook graag voor een glimlach.

Ook als ze niet gidst, leert Giovanna Utrecht graag beter kennen: met een boek, tijdens lezingen en symposia of wandelend met haar neus omhoog. Haar favoriete stuk stad is het zuidelijke deel van de Oudegracht, haar fietsroute naar huis. Vooral de Twijnstraat aan de Werf, met de panden, tuintjes en steegjes, verveelt nooit. Op lichte avonden in mei is het licht op het water volgens haar magisch.

Voor een latte macchiato zit Giovanna graag op de love seat van Café Orloff aan de Donkere Gaard, vanwaar ze rustig naar mensen kijkt. Voor boeken gaat ze naar Steven Sterk en Utrechtse kringloopwinkels. Een pak bokkenpoten of Utrechtse boterspritsen is bij haar niet lang veilig: gevaarlijk lekker.

Terug naar het team

Marc Rutten bekijkt Utrecht als historicus en taalliefhebber, met oog voor klassieke verwijzingen en details die anderen gemakkelijk voorbijlopen. Dertig jaar geleden kwam hij naar de stad om geschiedenis te studeren aan de Universiteit Utrecht en hij is er nooit meer weggegaan. Na zijn afstuderen rolde hij het onderwijs in, eerst als docent geschiedenis en later ook als docent Nederlands en klassieke talen.

Sinds twee jaar gidst Marc met veel plezier voor Stadswandelingen Utrecht. Hij geeft het vaakst de wandeling Kruip door, Sluip door, maar heeft geen echte voorkeur. Geschiedenis, taal en de klassieke oudheid komen overal in Utrecht samen. Daarom vindt hij ook de verschillende thematische wandelingen allemaal interessant.

Zelf woont Marc op de Mariahoek, een bijzondere historische plek die zelfs veel mensen die al tientallen jaren in Utrecht wonen nog niet kennen. Op slechts enkele minuten lopen van het drukke Hoog Catharijne ligt hier een stille oase midden in de stad.

Tijdens zijn wandelingen vertelt Marc graag over de belangrijke positie die Utrecht in de Middeleeuwen innam binnen de Lage Landen. De Dom was niet alleen het middelpunt van de stad, maar stond ook model voor de bouw van andere kerken. Op het beroemde Lam Gods van de gebroeders Van Eyck is de Dom zelfs te zien. Bezoekers uit Amsterdam kunnen bovendien rekenen op een licht plagerige vraag: van wie kreeg Amsterdam zijn stadsrechten? Inderdaad, van de bisschop van Utrecht.

Een plek die voor Marc de grandeur van het middeleeuwse Utrecht uitstraalt, is het Duytsche Huys aan de Springweg. Deze locatie was indrukwekkend genoeg om Karel V, destijds een van de machtigste mannen ter wereld, onderdak te bieden. De naam van het naastgelegen Grand Hotel Karel V herinnert nog altijd aan zijn verblijf.

Zelfs na dertig jaar ontdekt Marc voortdurend iets nieuws. Hij leert bezoekers daarom letterlijk omhoog te kijken: boven de opvallende namen van winkelketens verschijnen prachtige historische gevels. Zo viel hem pas onlangs de rijkversierde gevelsteen in de Boothstraat op. Ook vlak bij zijn huis, aan de Mariaplaats, blijken gevels details te bevatten die verwijzen naar de klassieke mythologie. Voor Marc is Utrecht een tekst die je steeds opnieuw kunt lezen.

Voor een rustig moment gaat Marc graag naar Le Journal. Vooral de grote leestafel met kranten en tijdschriften maakt dit voor hem tot een aangename plek in de stad.

Boekenliefhebbers stuurt hij graag naar antiquariaat Eureka aan de Herenstraat. Het kleine antiquariaat is nauwelijks groter dan een huiskamer en is een van de weinige authentieke boekwinkeltjes die Utrecht nog heeft.

Terug naar het team

Wendy de Keijzer zoekt in de geschiedenis vooral naar de mens. Als cultuurhistorica en gids brengt ze al bijna twintig jaar de persoonlijke levens achter Utrechtse gevels en façades naar buiten. Al op jonge leeftijd wist ze wat ze wilde: geschiedenis studeren en verhalenvertelster worden. Als stadsgids komen die twee liefdes perfect samen.

Wendy geeft verschillende themawandelingen, maar is vooral gespecialiseerd in Utrechtse vrouwen, de Tweede Wereldoorlog en de vele hofjes van de stad. Dat zijn ook de onderwerpen waarover ze het liefst vertelt.

Een plek waarop Wendy bijzonder trots is, is het Pandhof aan de Mariaplaats. Ook het rustige plekje achter de Dom behoort tot haar favorieten. Daar vertelt ze graag over het beeld van François Villon, de middeleeuwse Franse dichter, avonturier en rokkenjager die zijn straf wist te ontlopen. Het is een verhaal dat bij bezoekers bijna altijd een glimlach oproept.

Voor Wendy is gidsen een echt beroep én iets waaraan ze zoveel plezier beleeft dat het ook als een hobby voelt. Zelfs na bijna twintig jaar blijft Utrecht haar uitdagen. Een onverwachte vraag uit een groep kan aanleiding zijn om opnieuw de boeken in te duiken of verder onderzoek te doen.

Ze praat met Utrechters, bezoekt lezingen, leest boeken en kranten en is regelmatig te vinden in Het Utrechts Archief. Zo blijft haar kennis groeien en ontstaan steeds weer nieuwe inzichten.

Voor Wendy is een wandeling geslaagd wanneer bezoekers niet alleen enthousiast naar huis gaan, maar ook het gevoel hebben dat ze de mensen uit het verleden even hebben ontmoet. Dan zijn de levens achter de gevels voor een moment opnieuw zichtbaar geworden.

Naast het gidsen zwemt Wendy graag met haar gezin of vrienden in natuurwater, bezoekt ze oude stadjes en kijkt ze graag filmhuisfilms. Voor een snelle lunch kiest ze graag een vegetarisch broodje bij Mario. In de herfst en winter drinkt ze bij Graaf Floris graag warme chocolademelk met echte slagroom.

Terug naar het team

Henk Oldenziel begon als gids op een Utrechtse rondvaartboot. Vanaf het water leerde hij de werven, werfkelders en bruggen van dichtbij kennen. Die ervaring neemt hij nu mee tijdens zijn stadswandelingen. Hij vertelt graag over Sint-Maarten, de schutspatroon van Utrecht, en over de storm van 1674, waarbij het middenschip van de Domkerk instortte.

Wat bezoekers volgens Henk vaak verrast, is hoe sereen Utrecht kan zijn. Zelfs midden in de stad zijn er rustige hofjes, groene grachten en straten waar het licht tussen de bomen op het water valt.

De Utrechtse werven verdienen volgens Henk eigenlijk een eigen stadswandeling. Hun ontstaan en ontwikkeling verklaren voor een belangrijk deel waarom Utrecht zo anders is dan andere Nederlandse steden. Langs de grachten wijst hij graag op de gebeeldhouwde consoles onder de lantaarns. Veel mensen lopen eraan voorbij, terwijl het kleine kunstwerken zijn met ieder een eigen voorstelling.

Ook Flora’s Hof laat hij graag zien. Verder vindt hij dat Anna Maria van Schurman en de geboorteplek van paus Adrianus VI meer aandacht verdienen. Het stationsgebied noemt hij als de plek die door de eeuwen heen misschien wel het sterkst is veranderd.

Museum Speelklok heeft voor Henk een persoonlijke betekenis. Van zijn tiende tot zijn eenentwintigste woonde hij in La Chaux-de-Fonds, een Zwitserse stad die bekend is door de horloge- en klokkenindustrie. Door zijn jeugd daar spreekt hij vloeiend Frans.

In Museum Speelklok kijkt hij niet alleen naar de collectie. Juist het restauratieatelier vindt hij bijzonder, omdat daar vakmensen werken die historische klokken en muziekinstrumenten kunnen herstellen. Henk schreef daar eerder een artikel over voor Nieuws030.

De Nieuwegracht vindt Henk op een regenachtige dag op haar mooist, door het licht dat tussen de bomen op het water valt. De Domtoren verveelt hem nooit. Vanuit iedere straat en bij iedere lichtval ziet de toren er anders uit. Vooral tijdens het blauwe uur, wanneer de sprookjesachtige verlichting afsteekt tegen de diepblauwe avondlucht, vindt hij het uitzicht bijzonder.

Als hij niet gidst, tennist en zwemt Henk graag. Voor friet gaat hij naar Dapp in de Vinkenburgstraat en voor een broodje naar Mario. Café De Rat bij hem om de hoek is een echte buurtkroeg. Ook Willem Slok in Wijk C hoort voor hem bij Utrecht. Voor kinderen en boeken tipt hij graag de kinderboekenwinkel naast de Winkel van Sinkel.

Terug naar het team

Welke Utrecht-specialist met jullie meeloopt, hangt af van de datum, het onderwerp en de wensen van de groep. Vertel bij de aanvraag wat jullie interessant vinden en wat er verder op het programma staat. Dan kijken we welke gids en welke wandeling het beste passen.