In het zuidelijke deel van de binnenstad, achter de Oudegracht ter hoogte van het Lange Rozendaal, liggen de Zeven Steegjes. De hoge grachtenpanden maken hier al snel plaats voor lage woningen langs smalle straten. Dat verschil is niet toevallig. Op de achterterreinen van een brouwerij, een suikerraffinaderij en andere bedrijven ontstond in de negentiende eeuw een woonbuurt voor arbeiders en hun gezinnen.

Ik kom er graag wanneer Kruip door, Sluip door aan de zuidkant van de binnenstad begint. De huisjes, korte doorgangen en straatnamen laten goed zien hoe wonen en werken in dit deel van Utrecht met elkaar verbonden waren.

Niet in één keer gebouwd

De naam Zeven Steegjes doet vermoeden dat iemand vooraf een overzichtelijk buurtje van zeven straten heeft ontworpen. Zo eenvoudig ligt het niet. De bebouwing ontstond vanaf 1842 in verschillende fasen, op terreinen met verschillende eigenaren en door meerdere opdrachtgevers.

Een groot deel werd gebouwd door het Rooms-Katholiek Parochiaal Armbestuur. Dat bestuur was door de nalatenschap van brouwer Willem de Kock eigenaar geworden van brouwerij De Boog en het uitgestrekte terrein daarachter. De Kockstraat, Brouwerstraat en Boogstraat hoorden bij dit deel van de buurt.

Ook fabrikanten en particuliere bouwers

Andere straten hadden een andere oorsprong. De Suikerstraat ontstond op het terrein van de suikerraffinaderij van Albert van Beek en bleef tegelijk een toegangsweg naar de fabriek. Timmerman Jacobus Merbardus Fock liet in 1843 een lange reeks woningen bouwen in de Fockstraat. Later kwamen er woningen bij van een maatschappij die de huisvesting van arbeiders wilde verbeteren.

De Zeven Steegjes zijn dus niet het resultaat van één liefdadig plan. Katholieke armenzorg, fabrieksgrond, particuliere bouw en vroege initiatieven voor betere arbeiderswoningen kwamen hier naast elkaar terecht.

Werken vlak bij huis

Veel bewoners vonden werk in de directe omgeving. Brouwerij De Boog lag aan dit zuidelijke deel van de Oudegracht. Verderop stonden de suikerraffinaderij en de grote sigarenfabriek van Ribbius Peletier. De sigarenfabriek was vooral belangrijk als werkgever: veel bewoners verdienden er hun loon.

De straatnamen bewaren een deel van die bedrijvigheid. Brouwerstraat, Moutstraat, Hopstraat en Suikerstraat vertellen eigenlijk al wat hier gebeurde. Dat zijn de details waarop ik tijdens een wandeling graag wijs. Een naam die heel gewoon klinkt, blijkt ineens verbonden met een verdwenen fabriek of brouwerij.

Kleine woningen voor grote gezinnen

De arbeiderswoningen waren eenvoudig en klein. Veel huisjes bestonden oorspronkelijk uit één woonruimte met een zolder en een plaatsje aan de achterkant. Een eigen keuken of badkamer was er niet en het toilet stond buiten.

Toch boden de woningen meer licht en een zelfstandiger onderkomen dan veel kelders, krotten en overvolle huizen elders in de negentiende-eeuwse stad. Ruim was het niet. Grote gezinnen moesten het vaak met weinig vierkante meters doen, waardoor een deel van het dagelijkse leven zich vanzelf op straat afspeelde.

Een buurt die bijna verdween

In 1952 kocht de gemeente Utrecht de woningen van het katholieke armbestuur. De huisjes waren verouderd en sloop kwam verschillende keren ter sprake. Eerst werden beperkte verbeteringen uitgevoerd, waaronder de aanleg van eigen toiletten.

Aan het begin van de jaren negentig verkeerde een groot deel opnieuw in slechte staat. Bewoners kwamen in actie en uiteindelijk kocht Stadsherstel Utrecht het complex in 1994. De woningen werden gerestaureerd en kregen een keuken, douche en meer wooncomfort. Een deel werd in dezelfde schaal herbouwd.

Geen decor, maar een woonbuurt

De renovatie veranderde de woningen en ook de samenstelling van de buurt. Toch zijn de lage gevels, smalle straten en korte doorgangen nog goed herkenbaar. De Zeven Steegjes vertellen daardoor tegelijk over negentiende-eeuwse woningbouw en over de stadsvernieuwing van veel later.

De buurt ligt vlak achter de grote huizen en voormalige bedrijven aan de Oudegracht. Die nabijheid vind ik interessant. Fabrikanten, brouwers en arbeiders leefden niet in volledig gescheiden werelden; hun huizen en werkplaatsen lagen soms letterlijk achter elkaar.

Onderdeel van een route aan de zuidkant

De Zeven Steegjes zijn geen vast onderdeel van iedere wandeling. Wanneer Kruip door, Sluip door aan de zuidkant van de binnenstad begint, kunnen we de buurt in de route opnemen. We kijken dan niet alleen naar de kleine woningen, maar ook naar de bedrijven en verschillende initiatiefnemers die tot het ontstaan van de buurt hebben geleid.

KNOP: Bekijk Kruip door, Sluip door

Afbeeldingen en ALT-teksten

Pas de ALT-tekst aan op de foto die daadwerkelijk wordt geplaatst. Een puur decoratieve foto krijgt geen ALT-tekst.

Afbeelding

Beeldsuggestie

Voorbeeld-ALT-tekst

Hoofdfoto

Een overzicht van de Brouwerstraat of Boogstraat.

Arbeiderswoningen in de Zeven Steegjes in het zuiden van de Utrechtse binnenstad

Straatnamen

De straatnaamborden Brouwerstraat, Hopstraat of Suikerstraat.

Straatnaambord in de Zeven Steegjes dat herinnert aan vroegere bedrijvigheid

Woningen

De lage woningen met voordeuren direct aan de straat.

Kleine negentiende-eeuwse woningen in de Zeven Steegjes in Utrecht

Historisch beeld

Een oude foto van bewoners, wasgoed of de straat.

Historisch straatbeeld in de Zeven Steegjes in Utrecht

Bewonersactie

Een historische foto van het protest tegen sloop.

Bewonersprotest tegen de sloop van de Zeven Steegjes

Aanwijzingen voor de webbouwer

• Behoud de bestaande URL.

• Vermeld niet dat de Zeven Steegjes een vast onderdeel zijn van Kruip door, Sluip door. De buurt komt alleen in beeld wanneer de wandeling aan de zuidkant begint.

• Gebruik één H1 en plaats de overige tussenkoppen als H2.

• Link de passage over wonen naar het blog Wonen in Utrecht en link de CTA naar Kruip door, Sluip door.

• Gebruik bij voorkeur eigen actuele foto’s en controleer bij historische foto’s de beeldrechten.

• Houd de tekst nuchter: romantiseer armoede niet, maar voeg ook geen belerende bezoekersinstructies toe.