Hofjes, stegen en kameren

Een Utrechts hofje ziet er anders uit dan veel mensen verwachten. Geen poort met daarachter een grasveld, een pomp en huisjes rondom. Binnen de singels was de ruimte schaars. De Utrechtse kameren staan daarom meestal in een rij langs een straat of steeg.

Ze werden gebouwd voor mensen die zonder hulp moeilijk aan woonruimte konden komen. Tijdens deze wandeling kijken we naar de woningen en naar het systeem erachter. Wie betaalde ze, wie mocht er wonen en wat werd daarvoor terugverwacht?

In het katholieke Utrecht hoorde de zorg voor armen, zieken en vreemdelingen bij de zeven werken van barmhartigheid. Kloosters, broederschappen en gasthuizen boden voedsel, onderdak en verzorging. De Johannieters namen zieken en reizigers op bij het huidige Catharijneconvent. Rijke Utrechters lieten kameren bouwen: een woning voor iemand op aarde, in de hoop zelf een plek op het hemelse plein te verdienen.

Na de Reformatie kregen de gereformeerde diaconie en het stadsbestuur een grotere rol. Katholieke Utrechters hielden binnen hun eigen gemeenschap een netwerk van hulp in stand. In de protestantse armenzorg woog persoonlijke verantwoordelijkheid zwaarder. In beide tradities bepaalden bestuurders wie steun kreeg en welke regels daarbij hoorden.

De Utrechtse zorg kreeg steeds een andere vorm. Oudaen werd een Oude Mannen- en Vrouwenhuis. Het voormalige Nicolaasklooster werd onder meer werkhuis, tuchthuis en Stadsarmenhuis. Hulp, opvang en toezicht lagen soms dicht bij elkaar.

In de twintigste eeuw kregen gezinnen in Utrechtse woonscholen een woning én begeleiding volgens de ideeën over netjes wonen van die tijd. Met de verzorgingsstaat werd ondersteuning steeds meer een taak van de overheid.

Bij het Catharijneconvent brengt de Levensboom het verhaal naar het Utrecht van nu. De naamplaatjes herinneren aan mensen die op straat leefden en in de stad zijn overleden. De vraag wie recht heeft op een veilige en betaalbare woonplek is nog altijd actueel.

Benieuwd hoe geloof, liefdadigheid, toezicht en overheidszorg het sociale gezicht van Utrecht hebben gevormd? We kiezen een route die aansluit op jullie programma.